Enlightenment Magazine : 1705-1714 (1)

1705-1709 1710-1714
1705			Lucas Rotgans, het treurspel Eneas en Turnus.
			Londen: opening van The Queen's Theatre (Haymarket Opera House), gebouwd door John Vanbrugh. Georg Friedrich Händel debuteert met de opera Almira, HWV1 (Hamburg, Theater am Gänsemarkt). [ Sarabande en Gigue] (RealAudio). Richard Steele, de 'sentimental comedy' The Tender Husband -baanbrekend voor het genre. Colley Cibber, de (sentimentele) komedie The Careless Husband. John Vanbrugh, de zedenkomedie The Confederacy. Bernard Mandeville, de verssatire The Grumbling Hive: or, Knaves Turn'd Honest. John Vanbrugh en Nicholas Hawskmoor bouwen voor de hertog van Marlborough Blenheim Palace in Woodstock, Oxfordshire (-1724). [1] [2]. Pierre Alexis Delamair bouwt het Hôtel de Soubise in Parijs. (-1707) * Carlo Broschi ('Farinelli'), beroemd castraatzanger (†1782) [Carlo Broschi, Che chiedi, che brami] † Luca Giordano, Italiaans schilder (*1632)
			Maria Sybilla Merian, het prentenboek Metamorphosis insectorum Surinamensium, ofte Verandering der Surinaamsche insecten. [titelpagina].
			Edmund Halley, Astronomiae Cometicae Synopsis: hij identificeert de kometen van 1531, 1607 en 1682 als één komeet en voorspelt de terugkeer in 1758 -hetgeen gebeurd is: de komeet van Halley. Berlijn: stichting van de Koninklijke Sterrenwacht. † Jacques Bernoulli, wiskundige (1654) † John Ray, natuurkundige (1628)

			Spaanse Successie-oorlog: De Engelse vloot verovert Barcelona. Oostenrijk: † Keizer Leopold I; opgevolgd door Jozef I (-1711).

			Rusland: opstand in Astrakhan tegen de moderniseringspolitiek van tsaar Peter de Grote. † Anne de Lenclos ( Ninon de Lenclos), beroemde Franse courtisane en salonhoudster (*1616?)
1706			Jacob Zeeus, het hekeldicht De ongeblankette werelt.
			Nicolas Boileau, de satire Sur l'equivoque: de uitgave wordt verboden wegens de hekeling van kerkelijke toestanden in Frankrijk. Jean-Philippe Rameau, Suites de pièces de clavecin. (RealAudio) Louis-Nicolas Clérambault, het 'divertissement' Le triomphe d'Iris. (RealAudio) Germain Boffrand bouwt het Château de Lunéville (-1715; -1723, na een brand in 1719). Daniel Defoe, A True Relation of the Apparition of One Mrs. Veal. George Faquhar, de komedie The recruiting officer. John Vanbrugh, de komedie The Mistake. Isaac Watts, Horae Lyricae.
			Arnold Moonen, Nederduitsche Spraekkunst, ten dienste van in- en uitheemschen uit verscheidene schryveren en aentekeningen opgemaekt en uitgegeven. † Pierre Bayle, filosoof (*...)
			Olous Romer, Catalogue of astronomical observations * Gabrielle Emilie Le Tonnelier de Breteuil, marquise du Châtelet, wis- en natuurkundige (†1749)

			Spaanse Successie-oorlog: Marlborough verovert de Spaanse Nederlanden. De slag bij Ramillies dwingt de Staten van Vlaanderen en Brabant om Karel II als soeverein te erkennen. Vanf nu tot 1715 een condominium van Engeland en de Republiek over het grootste deel van de Zuidelijke Nederlanden. Prins Eugenius verslaat de Fransen bij Turijn. Noordse Oorlog: Karel XII verslaat de Russen en Saksen bij Franstadt. Vrede van Altranstädt -Augustus II erkent Stanislas I als koning van Polen. * Benjamin Franklin, Amerikaans staatsman (†1790)

			Londen: verschijning van de krant The Evening Post.
1707			Dirck Buysero, De bruiloft van Kloris en Roosje. † Michiel de Swaen, Vlaamse toneelschrijver (1658) † Willem van de Velde de jongere, schilder (1633). † Adriaen Coorte, schilder (1683?) [1] † Joan van Broekhuizen, dichter (1649).
			Alessandro Scarlatti, de opera Il Mitridate Eupatore. Emanuele d'Astorga, Stabat Mater. [ 'Stabat mater dolorosa', openingskoor] (RealAudio) Johann Sebastian Bach, de cantates Nach dir, Herr, verlanget mich, BWV 150 (1706?), Christ lag in Todesbanden, BWV 4, Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit, BWV 106, en Aus der Tiefen rufe ich, Herr, zu dir, BWV 131 (1708?). Robert de Cotte bouwt de Chapelle royale in Versailles (-1710). Johann Bernhard Fischer von Erlach voltooit de Kollegienkirche in Salzburg (-1696). George Faquhar, The Beaux' Stratagem. Alain-René Lesage, de satirische roman Le diable boiteux. * Henry Fielding, Engelse roman- en toneelschrijver, essayist, advocaat/rechter (†1754) * Carlo Goldoni, Venetiaans toneelschrijver (†1793) † George Faquhar, Engels toneelschrijver (*1678)

			Isaac Newton, Arithemetica Universalis John Floyer (1649-1734) introduceert het meten van de polsslag. Denis Papin (fr.), uitvinding van de hogedruk-ketel. Dresden: E.W. von Tschirnhaus (geassisteerd door de alchemist J.F. Böttger), uitvinding van het procédé om hard porselein te maken. * Carl von Linné (Carolus Linnaeus) , Zweeds botanicus († 1778) * Georges-Lous Leclerc, comte de Buffon, Franse wiskundige, bioloog, filosoof (†1788) * Leonhard Euler, Zwitsers wiskundige (†1783)

			Engeland: Schotland en Engeland verenigen zich in de Act of Union ('Great Britain') . Portugal: † Peter II; opgevolgd door John V (-1750). Zweden/Pruisen: 'Eeuwig Verbond'. Noordse Oorlog: Karel XII en Stanislas I sluiten tegen Peter de Grote een verbond met Ivan Stepanovich Mazeppa (1644-1709), Kozakkenhoofdman in de Oekraïne.

			Amerika: de Engelsen landen in Acadia, Oost-Canada.
1708			Hendrik Smeeks, Beschryvinghe van het magtig Koningryk Krinke Kesmes. Lucas Rotgans, Boerekermis -het eerste Nederlandse burleske heldendicht.
			Het eerste Duitse theater wordt geopend in Wenen. Georg Friedrich Händel, Oratorio per la Resurrezione di Nostro Signor Gesù Cristo, HWV 47 en de cantate Aminta e Fillide (Rome, Palazzo Ruspoli).[ 'Per abatter il rigore', duet uit Aminta e Fillide] (RealAudio) Johann Sebastian Bach, de cantate Gott ist mein König, BWV 71. (Mühlhausen, Mariënkirche). Jean François Regnard, de komedie Le Légataire universel. Jonathan Swift, The Abolishing of Christianity. † John Blow, Engelse componist (1649) † Jules Hardouin-Mansart, Franse architect (1646) † Petter Dass, Noorse dichter (1648) † Christian Weise, Duitse toneelschrijver (1642)
			Herman Boerhaave, Institutiones medicae, in usus annuae exercitationis domesticos (...): begin van de klinische geneeskunde. François Halma / C. Rouxel, Le grand dictionaire françois et flamand, ...dat is, het groot Fransch en Nederduitsch woordenboek, opgestelt naar het voorbeeldt der woordenboeken van Richelet, Pomey, Tachard en Danet. [titelpagina] (Nederlands-Frans deel in 1710) (verschillende herdrukken) Willem Séwel, A large dictionary English and Dutch, in two parts..: to which is added a grammar, for both languages / Groot woordenboek der Engelsche en Nederduitsche taalen, : nevens eene spraakkonst derzelver. [titelpagina] (zie 1691) (verschillende herdukken) Willem Séwel, Nederduytsche spraakkonst, : waarin de gronden der Hollandsche taale nauwkeuriglyk opgedólven, en zelfs voor geringe verstanden, zo ten aanzien der spellinge als bewoordinge, duidelyk aangeweezen zyn.[titelpagina] (verschilende herdrukken)
			Jezuïeten in China ontwerpen een nauwkeurige kaart van het Rijk. * Albrecht von Haller, Zwitsers medicus, botanicus, dichter en romanschrijver (†1777)

			Engeland: Jacobus III onderneemt een invasie in Engeland ('Firth of Forth') en keert na vier dagen terug naar Frankrijk. Spaanse Successie-oorlog: Marlborough en Eugenius verslaan de Fransen bij Oudenaarde en veroveren Rijsel (Lille). Lodewijk XIV wenst vredesonderhandelingen, die afstoten op harde eisen van de tegenstanders. De Engelse vloot verovert Minorca en Sardinië. Noordse Oorlog: Karel XII begint zijn veldtocht tegen Rusland, eerst met Moskou als doel en later de Oekraïne.

			Engeland: fusie tussen de British East India Company en de New East India Company. Rusland: tsaar Peter de Grote verdeelt Rusland in 6 gouvernementsdistricten.
1709			Lucas Rotgans, het treurspel Scilla. † Meindert Hobbema, schilder (*1638)
			Londen: Richard Steele en Joseph Addison publiceren het spectatoriale blad The Tatler. Dresden: Matthäus Daniel Pöppelmann (1662-1736) bouwt het Zwingerpaleis (-1722). Alexander Pope, Pastorals. Alain René Lesage, Turcaret, ou le financier. * Samuel Johnson , Engelse schrijver-geleerde (†1784) * Johann Michael Feichtmayer, Duitse schilder (†1772) * Gabriel Bonnot de Mably, Franse historicus en moralist (†1785)
			Herman Boerhaave, Aphorismi de Cognoscendis et Curandis Morbis (Aforismen over het onderkennen en genezen van ziekten).
			Shaftesbury, Sensus communis; The moralists. George Berkeley, An Essay Towards a New Theory of Vision. * Julien Offray de La Mettrie, Franse filosoof (†1751)
			Het barrièretractaat met Engeland getekend.
			Spaanse Successsie-oorlog: begin van vredesonderhandelingen in Den Haag. Malborough en Eugenius veroveren Doornik (Tournai), verslaan de Fransen bij Malplaquet, en nemen Bergen (Mons) in. Noordse Oorlog: Peter de Grote verslaat Karel XII in de slag bij Pultawa en bevestigt daarmee Ruslands positie als grote mogendheid. Karel XII vlucht naar Turkije en verschanst zich in Bender.
			In Leiden breekt een oproer uit vanwege de hoge meelprijs. De hongersnood in Frankrijk levert de graanhandel in de Republiek grote winsten op.
			Duitsland: 14.000 inwoners van de Pfalz emigreren naar Amerika -in de rest van de eeuw gevolgd door nog eens 100.000 emigranten. Engeland: de eerste Copyright Act. Rusland: gevangenen worden voor het eerst naar Siberië getransporteerd. Keulen: de Italiaan Johann Maria Farina brengt met succes Eau-de-cologne op de markt.
1705-1709 1710-1714