next up previous contents
Next: Het formalisme () Up: Omkeerbaarheid in natuurlijke-taalverwerking Previous: Omkeerbaarheid in natuurlijke-taalverwerking

Introductie

`Constraint-based' grammatica's worden vaak gebruikt bij het automatisch verwerken van natuurlijke taal. Declarativiteit is een interessante eigenschap van zulke grammatica's. De grammatica schrijft niet voor hoe de verwerking van de grammatica plaats moet vinden. Verschillende parseer- en genereertechnieken kunnen worden gebruikt, omdat de volgorde van de berekeningen onafhankelijk is van het uiteindelijke resultaat van de berekeningen. Om deze redenen kunnen constraint-based grammatica's in principe zowel voor parseren, als voor genereren gebruikt worden. Praktisch gezien dienen echter nog verschillende problemen opgelost te worden voor dit ideaal verwezenlijkt kan worden. Het blijkt bijvoorbeeld dat een naïeve genereerstrategie problemen oplevert voor grammatica's die in eerste instantie niet voor generatie bedoeld waren. Sommige van deze problemen vormen het onderwerp van deze dissertatie.

Het eerste hoofdstuk bespreekt de motieven voor omkeerbare grammatica's. Een grammatica definieert een relatie tussen vorm en betekenis. Vorm en betekenis worden in zo'n grammatica gerepresenteerd met fonologische en semantische strukturen. Een parseeralgoritme berekent voor een gegeven fonologische structuur de bijbehorende semantische strukturen. Een genereeralgoritme berekent voor een gegeven semantische structuur de bijbehorende fonologische strukturen.

Een effectief omkeerbare (of kortweg omkeerbare) grammatica wordt gedefinieerd als een grammatica die een effectief omkeerbare relatie definieert (tussen fonologische en semantische strukturen). Een relatie is effectief omkeerbaar dan en slechts dan als deze relatie kan worden uitgerekend in beide richtingen door een programma dat gegarandeerd termineert voor iedere mogelijke invoer.

Omkeerbare grammatica's zijn interessant om taalkundige, taaltechnologische en psychologische redenen. De taalkundige relevantie blijkt uit de stelling dat één taal door één grammatica beschreven dient te worden. Bovendien kan worden beargumenteerd dat de voorspellingen die deze grammatica doet over de taal controleerbaar moeten zijn. In een omkeerbare grammatica is het controleerbaar op welke manier semantische en fonologische structuren zijn gerelateerd.

In sectie 1.1. wordt aangetoond dat het gebruik van omkeerbare grammatica's het bouwen van goede taalverwerkende systemen kan vergemakkelijken. Men denkt soms dat grammatica's die slechts voor het ontleden van taal gebruikt worden wat vrijer kunnen zijn en ongrammaticale zinnen kunnen toestaan. In praktische toepassingen komen ongrammaticale zinnen misschien toch niet voor. In de meeste gevallen leidt dit type overgeneratie echter ook tot foute ambiguiteiten: het systeem geeft meerdere analyses voor een zin, terwijl in feite slechts één analyse juist is. Dus ook al is men alleen geïnteresseerd in het ontwerpen van een parseersysteem dan kan het gebruik van omkeerbare grammatica's toch interessant zijn.

In dezelfde sectie wordt de vraag opgeworpen of het taalgebruik van mensen gebaseerd is op een enkele taalkundige component. Dit zou verklaren waarom mensen altijd dezelfde taal spreken als ze verstaan, en omgekeerd. Het kan worden beargumenteerd dat de verschillen tussen receptief en produktief taalgebruik misschien verklaard kunnen worden door verschillen op een ander nivo van cognitief gedrag, en niet door verschillen in de taalkundige component.

Een belangrijk doel van de dissertatie is om bestaande parseer- en genereerprocedures te verbeteren wat betreft hun toepasbaarheid en hun taalkundige relevantie. Dus een belangrijk doel is om parseer- en genereertechnieken te ontwerpen die voor meer soorten grammatica's toepasbaar zijn. Ten tweede dienen zulke technieken taalkundig gemotiveerd te kunnen worden, in de hoop dat zulke taalkundige motivatie uiteindelijk leidt tot een verbeterde efficiëntie.


next up previous contents
Next: Het formalisme () Up: Omkeerbaarheid in natuurlijke-taalverwerking Previous: Omkeerbaarheid in natuurlijke-taalverwerking
Noord G.J.M. van
1998-09-30